Obowiązujące Standardy Opieki Okołoporodowej

z1Aktualnie obowiązujące przepisy prawne dotyczące opieki okołoporodowej można pobrać w formie pdf ze strony:

www2.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/zal1opnadnoworodk_201209211353.pdf

Cała treść powyższego pliku znajduje się poniżej, a opracowanie tego dokumentu (najważniejsze zapisy, które są w nim zawarte i prawa, które gwarantuje) znajduje się w artykule „Prawa kobiety rodzącej w Polsce – kiedyś i teraz

 

STANDARDY POSTEPOWANIA MEDYCZNEGO PRZY UDZIELANIU
SWIADCZEN ZDROWOTNYCH Z ZAKRESU OPIEKI OKOŁOPORODOWEJ
SPRAWOWANEJ NAD KOBIETA W OKRESIE FIZJOLOGICZNEJ CIAY,
FIZJOLOGICZNEGO PORODU, POŁOGU ORAZ OPIEKI NAD NOWORODKIEM

I. Postanowienia ogólne
1.Standardy postepowania medycznego przy udzielaniu swiadczen zdrowotnych z zakresu
opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobieta w okresie fizjologicznej ciay,
fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem, zwane dalej „standardami”,
okreslaja poszczególne elementy opieki medycznej majacej na celu uzyskanie dobrego stanu
zdrowia matki i dziecka, przy ograniczeniu do niezbednego minimum interwencji
medycznych, w szczególnosci: amniotomii, stymulacji czynnosci skurczowej, podawania
opioidów, naciecia krocza, ciecia cesarskiego, podania noworodkowi mleka
modyfikowanego, z uwzglednieniem zasad bezpieczenstwa zdrowotnego, w ramach których
opieka opiera sie na praktykach o udowodnionej skutecznosci.
2.Uyte w standardach okreslenia oznaczaja:
1) I okres porodu – okres liczony od pojawienia sie pierwszych regularnych skurczów
macicy powodujacych zgładzanie i rozwieranie szyjki macicy a do jej pełnego
rozwarcia;
2) II okres porodu – okres miedzy całkowitym rozwarciem szyjki macicy a urodzeniem
noworodka;
3) III okres porodu – okres rozpoczynajacy sie po urodzeniu noworodka i obejmujacy
oddzielenie oraz wydalenie popłodu;
4) IV okres porodu – okres trwajacy do 2 godzin po oddzieleniu i wydaleniu popłodu;
5) ciaa fizjologiczna – ciae przebiegajaca w sposób prawidłowy;
6) osoba bliska – małonka, krewnego lub powinowatego do drugiego stopnia w linii
prostej, przedstawiciela ustawowego, osobe pozostajaca we wspólnym poyciu lub
inna osobe wskazana przez rodzaca;
7) osoba sprawujaca opieke – lekarza specjaliste w dziedzinie połonictwa i ginekologii,
lekarza ze specjalizacja I stopnia w dziedzinie połonictwa i ginekologii, lekarza w
trakcie specjalizacji w dziedzinie połonictwa i ginekologii lub połona,
sprawujacych odpowiednio opieke nad ciearna, rodzaca, połonica i noworodkiem -
odpowiedzialnych za prowadzenie porodu fizjologicznego;
8) połóg – okres rozpoczynajacy sie po porodzie i trwajacy 6 tygodni, w czasie którego
w organizmie kobiety nastepuje cofanie sie zmian spowodowanych ciaa i porodem;
9) poród fizjologiczny – spontaniczny poród niskiego ryzyka od momentu rozpoczecia
i utrzymujacy taki stopien ryzyka przez cały czas trwania porodu, w wyniku którego
noworodek rodzi sie z połoenia główkowego, pomiedzy ukonczonym 37. a 42.
tygodniem ciay, i po którym matka i noworodek sa w dobrym stanie.
3. Ingerencja w naturalny proces ciay, porodu i laktacji wiae sie z uzasadnionym
medycznie wskazaniem. Uzasadniona koniecznosc ingerencji w naturalny proces ciay
lub porodu, w szczególnosci leczenie cukrzycy ciearnej, znieczulenie farmakologiczne,
poród zabiegowy, oznacza, e ciaa lub poród wymaga zastosowania dodatkowych
procedur wykraczajacych poza niniejsze standardy.
4. Ciearna lub rodzaca powinna byc kierowana do podmiotu leczniczego o poziomie
referencyjnym zapewniajacym opieke perinatalna odpowiednia do jej stanu zdrowia oraz
przebiegu ciay lub porodu, z uwzglednieniem faktu, e I poziom opieki perinatalnej
obejmuje opieke nad fizjologicznie przebiegajaca ciaa, porodem i połogiem oraz
zdrowym noworodkiem, a take krótkotrwała opieke nad niespodziewanie wystepujaca
patologia ciay, II poziom opieki perinatalnej obejmuje opieke nad patologia ciay
sredniego stopnia, III poziom opieki perinatalnej obejmuje opieke nad najciesza
patologia ciay.
5. W dokumentacji medycznej naley odnotowac dzien i godzine objecia kobiety lub
noworodka opieka i zakonczenia jej sprawowania, z adnotacja o swiadczeniodawcy, który
te opieke przejmuje, zawierajaca jego dane, chyba e kobieta lub jej przedstawiciel
ustawowy nie podjeli jeszcze decyzji w tym zakresie.
6. Odpowiedzialnosc prawna i zawodowa osoby sprawujacej opieke za podejmowane
działania reguluja przepisy ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr
219, poz. 1708, z 2011 r. Nr 112, poz. 654 i Nr 113, poz. 657) oraz ustawy z dnia 1 lipca
2011 r. o samorzadzie pielegniarek i połonych (Dz. U. Nr 174, poz. 1038).
7. Zadania osoby sprawujacej opieke obejmuja w szczególnosci:
1) ocene stanu rodzacej kobiety, płodu oraz noworodka;
2) wykrywanie i eliminowanie czynników ryzyka, rozwiazywanie problemów oraz
wczesne wykrywanie patologii;
3) prowadzenie porodu przy uyciu technik wspierajacych jego naturalny mechanizm;
4) opieke nad noworodkiem po urodzeniu;
5) zapewnienie opieki realizowanej przez specjalistów, jeeli ujawnia sie czynniki
ryzyka lub pojawia powikłania uzasadniajace takie działanie;
6) wsparcie rodzacej oraz jej osoby bliskiej w trakcie porodu oraz połonicy w okresie
połogu;
8. Jeeli osoba sprawujaca opieke jest wyłacznie połona, w przypadku wystapienia objawów
patologicznych, niezwłocznie przekazuje rodzaca pod opieke lekarza specjalisty w
dziedzinie połonictwa i ginekologii. Dokładny czas przekazania rodzacej pod opieke
lekarza specjalisty w dziedzinie połonictwa i ginekologii oraz dane dotyczace stanu
ogólnego rodzacej i dotychczasowego przebiegu porodu naley odnotowac w
dokumentacji medycznej. Adnotacja ta powinna byc autoryzowana zarówno przez
połona, jak i przez lekarza. W takim przypadku połona jest osoba asystujaca przy
porodzie prowadzonym przez lekarza, który przejmuje odpowiedzialnosc za dalsze
prowadzenie porodu patologicznego.
9. Osoba sprawujaca opieke nad kobieta podczas porodu musi byc przygotowana do
wykonania czynnosci interwencyjnych w zakresie opieki nad rodzaca oraz opieki nad
noworodkiem. Czynnosci interwencyjne polegaja w szczególnosci na:
1) zabezpieczeniu dostepu do yły obwodowej;
2) podaniu wlewu kroplowego z płynami fizjologicznymi;
3) zabezpieczeniu rany krocza lub szyjki macicy;
4) utrzymaniu dronosci dróg oddechowych;
5) działaniach zmierzajacych do utrzymania czynnosci yciowych rodzacej lub
połonicy oraz płodu lub noworodka.
10. Osoba sprawujaca opieke zapewnia dostepnosc personelu przeszkolonego w resuscytacji
noworodka, w tym w zakresie intubacji noworodka, oraz zapewnia moliwosc
przeniesienia rodzacej lub noworodka, w czasie zapewniajacym zachowanie ich zdrowia
i ycia, do oddziału połoniczego lub noworodkowego odpowiedniego poziomu
referencyjnego zapewniajacego opieke perinatalna, jesli pojawiajace sie powikłania
wymagaja zastosowania procedur wysokospecjalistycznych. W takim przypadku osoba
sprawujaca opieke udostepnia jednostce przyjmujacej kompletna dokumentacje medyczna
dotyczaca opieki medycznej sprawowanej nad rodzaca lub noworodkiem.
11. Osoba sprawujaca opieke w warunkach pozaszpitalnych zapewnia ciagłosc opieki
w czasie porodu oraz w okresie połogu. Jeeli osoba ta nie moe sprawowac opieki
osobiscie, zapewnia opieke przez odpowiednia jej organizacje. Organizacja opieki
obejmuje opracowanie i uzgodnienie z odpowiednimi podmiotami wykonujacymi
działalnosc lecznicza porozumien obejmujacych tryb i warunki przekazania rodzacej lub
połonicy lub noworodka do oddziału połoniczego lub noworodkowego odpowiedniego
poziomu referencyjnego, zapewniajacego opieke perinatalna lub neonatologiczna,
w przypadku wystapienia objawów sródporodowych czynników ryzyka lub czynników
ryzyka wystepujacych u płodu lub noworodka.
12. Realizacja praw pacjenta w przypadku sprawowania opieki nad kobieta w okresie ciay,
porodu i połogu polega w szczególnosci na:
1) respektowaniu jej prawa do swiadomego udziału w podejmowaniu decyzji
zwiazanych z porodem, obejmujacych zakres podejmowanych działan i stosowanych
procedur medycznych;
2) prawie wyboru miejsca porodu w warunkach szpitalnych lub pozaszpitalnych,
w których czuje sie bezpiecznie i w których udzielane sa swiadczenia zdrowotne;
3) moliwosci wyboru osoby sprawujacej opieke sposród osób uprawnionych do jej
sprawowania, z uwzglednieniem zasad organizacyjnych obowiazujacych w miejscu
udzielania swiadczenia, okreslonych w regulaminie organizacyjnym podmiotu
wykonujacego działalnosc lecznicza.
II. Zalecany zakres swiadczen profilaktycznych i działan w zakresie promocji zdrowia
oraz badan diagnostycznych i konsultacji medycznych, wykonywanych u kobiet
w okresie cia    y, wraz z okresami ich przeprowadzania
Termin badania
Swiadczenia profilaktyczne wykonywane przez
lekarza lub połona i działania w zakresie
promocji zdrowia
Badania diagnostyczne i
konsultacje medyczne
1 2 3
Do 10 tyg. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i
przedmiotowe.
2. Badanie we wzierniku i zestawione.
3. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
4. Badanie gruczołów sutkowych.
5. Okreslenie wzrostu i masy ciała.
6. Ocena ryzyka ciaowego.
7. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
8. Przekazanie informacji o moliwosci
wykonania badan w kierunku wad
uwarunkowanych genetycznie.
9. W przypadku opieki sprawowanej przez
połona obowiazkowa konsultacja lekarza
specjalisty w dziedzinie połonictwa i
ginekologii.
1. Grupa krwi i Rh.
2. Przeciwciała
odpornosciowe.
3. Morfologia krwi.
4. Badanie ogólne moczu.
5. Badanie cytologiczne.
6. Badanie czystosci
pochwy.
7. Badanie steenia
glukozy we krwi na
czczo.
8. VDRL.
9. Badanie
stomatologiczne,
uwzgledniajace ocene
stanu zdrowia jamy
ustnej, okreslenie
potrzeb
profilaktycznoleczniczych
i
ustalenie planu
leczenia.
10. Badanie HIV i HCV.
11. Badanie w kierunku
toksoplazmozy (IgG,
IgM) i róyczki.
11-14 tydz. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i
przedmiotowe.
2. Badanie we wzierniku i zestawione.
3. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
4. Pomiar masy ciała.
5. Ocena ryzyka ciaowego.
6. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
7. Kontrola stanu zdrowia jamy ustnej.
1. Badanie
ultrasonograficzne.
2. Badanie ogólne moczu.
3. Badanie cytologiczne,
jesli nie było
wykonane we
wczesniejszym okresie
ciay.
15-20 tydz. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i
przedmiotowe.
2. Badanie we wzierniku i zestawione.
3. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
4. Pomiar masy ciała.
5. Ocena ryzyka ciaowego.
6. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
1. Morfologia krwi.
2. Badanie ogólne moczu.
3. Badanie czystosci
pochwy.
4. Badanie cytologiczne,
jesli nie było
wczesniej wykonane w
okresie ciay.
21-26 tydz. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i
przedmiotowe.
2. Badanie we wzierniku i zestawione.
3. Ocena czynnosci serca płodu.
4. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
5. Pomiar masy ciała.
6. Ocena ryzyka ciaowego.
7. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
8. Kontrola stanu zdrowia jamy ustnej.
9. Praktyczne i teoretyczne przygotowanie
do porodu, połogu, karmienia piersia i
rodzicielstwa w formie grupowej lub
indywidualnej.
1. Badanie steenia
glukozy we krwi po
doustnym podaniu 75 g
glukozy (w 24-28 tyg.
ciay) – dwukrotne
oznaczenie steenia
glukozy: przed
podaniem glukozy (na
czczo) oraz po 2 godz.
od podania glukozy.
2. Badanie
ultrasonograficzne.
3. Badanie ogólne moczu.
4. Przeciwciała anty-Rh u
kobiet z Rh (-).
5. U kobiet z ujemnym
wynikiem w I
trymestrze – badanie w
kierunku
toksoplazmozy.
6. Badanie cytologiczne,
jesli nie było
wczesniej wykonane w
okresie ciay.
27-32 tydz. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i przedmiotowe.
2. Badanie we wzierniku i zestawione.
3. Ocena czynnosci serca płodu.
4. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
5. Pomiar masy ciała.
6. Ocena ryzyka ciaowego.
7. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
8. Praktyczne i teoretyczne przygotowanie do
porodu, połogu, karmienia piersia i
rodzicielstwa w formie grupowej lub
indywidualnej.
1. Morfologia krwi.
2. Badanie ogólne moczu.
3. Przeciwciała
odpornosciowe.
4. Badanie
ultrasonograficzne.
5. W przypadku
wystepowania wskazan -
podanie globuliny anty-D
(28-30 tydz. ciay).
6. Badanie cytologiczne,
jesli nie było wczesniej
wykonane w okresie ciay.
33-37 tydz. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i przedmiotowe.
2. Badanie połonicze.
3. Ocena wymiarów miednicy.
4. Badanie we wzierniku i zestawione.
5. Ocena czynnosci serca płodu.
6. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
7. Ocena aktywnosci płodu.
8. Badanie gruczołów sutkowych.
9. Pomiar masy ciała.
10. Kontrola stanu zdrowia jamy ustnej.
11. Ocena ryzyka ciaowego.
12. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
13. Praktyczne i teoretyczne przygotowanie
do porodu, połogu, karmienia piersia i
rodzicielstwa w formie grupowej lub
indywidualnej.
14. W przypadku opieki sprawowanej przez
połona obowiazkowa konsultacja lekarza
specjalisty w dziedzinie połonictwa i
ginekologii.
1. Morfologia krwi.
2. Badanie ogólne moczu.
3. Badanie czystosci
pochwy.
4. Antygen HBs.
5. Badanie w kierunku HIV.
6. Posiew z przedsionka
pochwy i okolic odbytu w
kierunku paciorkowców Bhemolizujacych.
7. W grupie kobiet ze
zwiekszonym ryzykiem
populacyjnym lub
indywidualnym ryzykiem
zakaenia: VDRL, HCV.
8. Badanie cytologiczne,
jesli nie było wczesniej
wykonane w okresie ciay.
38-39 tydz. ciay
1. Badanie ogólne podmiotowe i przedmiotowe.
2. Badanie połonicze.
3. Ocena czynnosci serca płodu.
4. Ocena aktywnosci płodu.
5. Pomiar cisnienia tetniczego krwi.
6. Pomiar masy ciała.
7. Ocena ryzyka ciaowego.
8. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej
9. Praktyczne i teoretyczne przygotowanie do
porodu, połogu, karmienia piersia i
rodzicielstwa w formie grupowej lub
indywidualnej.
10. W przypadku opieki sprawowanej przez
połona obowiazkowa konsultacja lekarza
specjalisty w dziedzinie połonictwa i
ginekologii.
1. Badanie ogólne moczu.
2. Morfologia krwi.
Po 40 tyg. ciay
badanie co 2-3 dni
1. Badanie ogólne podmiotowe i przedmiotowe.
2. Badanie połonicze.
3. Badanie we wzierniku i zestawione -
według wskazan medycznych.
4. Ocena ruchów płodu.
5. Ocena czynnosci serca płodu.
6. Pomiar cisnienia tetniczego krwi. 7.
Pomiar masy ciała.
8. Ocena ryzyka ciaowego.
9. Propagowanie zdrowego stylu ycia, w tym
zdrowia jamy ustnej.
10. Praktyczne i teoretyczne przygotowanie
do porodu, połogu, karmienia piersia i
rodzicielstwa w formie grupowej lub
indywidualnej.
11. Skierowanie do hospitalizacji po 41 tyg.
ciay.
1. Badanie KTG.
2. Badanie
ultrasonograficzne
(jednorazowo).
Osoba sprawujaca opieke:
1) jesli nie jest połona podstawowej opieki zdrowotnej, kieruje kobiete w okresie pomiedzy
21-26 tyg. ciay do połonej podstawowej opieki zdrowotnej w celu objecia jej opieka
w miejscu, w którym bedzie przebywała po porodzie;
2) moe zlecic wykonanie dodatkowych swiadczen zdrowotnych o charakterze
profilaktycznym lub diagnostycznym, jeeli stan zdrowia ciearnej lub wyniki wczesniej
przeprowadzonych badan wskazuja na moliwosc wystapienia powikłan lub patologii
ciay, porodu lub połogu.
III. Identyfikacja czynników ryzyka powikłan przedporodowych i sródporodowych
1. Do czynników ryzyka identyfikowanych podczas ciay oraz przed porodem na podstawie
wywiadu w szczególnosci zalicza sie:
1) choroby ciearnej, w szczególnosci choroby układu kraenia, choroby nerek,
choroby neurologiczne, choroby watroby, cukrzyce, zaburzenia krzepniecia,
trombofilie lub zespół antyfosfolipidowy oraz otyłosc;
2) zakaenie wirusem HIV lub HCV;
3) stan po leczeniu niepłodnosci lub po co najmniej dwóch nastepujacych po sobie
poronieniach samoistnych lub porodzie przedwczesnym;
4) uprzednie urodzenie dziecka martwego lub z urazem okołoporodowym;
5) przebyty poród noworodka o masie urodzeniowej ciała wiekszej ni 4000 g lub
noworodka z bardzo mała lub ekstremalnie mała masa urodzeniowa ciała;
6) ciaa wielopłodowa;
7) stan po operacjach macicy i dolnego odcinka układu rozrodczego;
8) stan po powikłaniach w postaci łoyska przodujacego lub przedwczesnego
oddzielania sie łoyska, uszkodzeniach dróg rodnych, atonii macicy albo
szczególnych krwotokach poporodowych, drgawkach, stanach zatorowozakrzepowych
lub przebytym wynicowaniu macicy;
9) sytuacje, gdy ciearna jest pierwiastka poniej 18. roku ycia lub powyej 35.
roku ycia;
10) sytuacje, gdy ciearna jest wieloródka powyej 40. roku ycia lub wieloródka po
urodzeniu 4 dzieci;
11) wystapienie krwawienia przed porodem;
12) infekcje u ciearnej lub jej podejrzenie;
13) nadcisnienie tetnicze;
14) wystapienie temperatury ciała powyej 38 °C czesciej ni raz w czasie ciay;
15) uywanie srodków odurzajacych, alkoholu lub nikotyny w czasie ciay i w
okresie bezposrednio poprzedzajacym ciae.
2. Do czynników ryzyka identyfikowanych w czasie ciay oraz przed porodem na podstawie
badania w szczególnosci zalicza sie:
1) wartosc cisnienia skurczowego wysza ni 140 mmHg i rozkurczowego 90
mmHg, białkomocz wyszy ni 0,3 g/24 h;
2) przybór masy ciała wiekszy ni 500 g na tydzien w ostatnim trymestrze ciay;
3) odmiedniczkowe zapalenie nerek;
4) niedokrwistosc;
5) cukrzyce;
6) zakaenie wirusem róyczki;
7) przebyte lub trwajace krwawienie z dróg rodnych;
8) konflikt serologiczny;
9) nieadekwatnosc wielkosci macicy lub wielkosci dziecka do czasu trwania ciay
(problemy w precyzyjnym ustaleniu terminu porodu, ograniczenie
wewnatrzmacicznego wzrastania płodu, makrosomia płodu, wielowodzie,
małowodzie, miesniak, ciaa wielopłodowa, niewspółmiernosc matczynopłodowa);
10) zagraajacy poród przedwczesny (przedwczesne skurcze macicy, niewydolnosc
ciesniowo-szyjkowa);
11) nieprawidłowa lokalizacje łoyska;
12) ciae wielopłodowa z patologicznie połoonymi płodami;
13) przekroczenie terminu porodu lub niepewnosc co do terminu porodu;
14) dodatni wynik posiewu w kierunku paciorkowców B-hemolizujacych grupy
B(GBS);
15) połoenie inne ni główkowe powyej 37. tygodnia ciay;
16) nieprawidłowa objetosc płynu owodniowego;
17) wiecej ni dwa rozpoznania porodu fałszywego.
3. Do czynników ryzyka sródporodowego wystepujacych u rodzacej w szczególnosci
zalicza sie:
1) przedłuone odpływanie płynu owodniowego (powyej 24 godzin);
2) zaburzenia czynnosci skurczowej macicy;
3) opryszczke genitalna;
4) koniecznosc indukcji porodu;
5) krwotok sródporodowy;
6) obecnosc smółki lub krwi w płynie owodniowym;
7) ciepłote ciała powyej 38 °C;
8) stymulacje porodu oksytocyna lub innymi metodami;
9) utrate krwi po porodzie w ilosci przekraczajacej 500 ml w czasie 24 godzin lub
obnienie hematokrytu o 10 % wartosci wyjsciowej;
10) wypadniecie pepowiny lub przodowanie pepowiny;
11) zatrzymanie łoyska w jamie macicy;
12) wstrzas;
13) pekniecie krocza 3. lub 4. stopnia;
14) wynicowanie macicy;
15) pekniecie macicy.
4. Do czynników ryzyka dla płodu lub wystepujacych u płodu lub noworodka zalicza sie w
szczególnosci:
1) zaburzenia czynnosci serca płodu;
2) ocene w skali Apgar poniej 7 punktów w 5. minucie po urodzeniu;
3) uraz okołoporodowy;
4) mase dziecka poniej 2500 g;
5) wady rozwojowe;
6) pepowine dwunaczyniowa;
7) naczynia bładzace w łoysku;
8) zaburzenia oddychania;
9) nieprawidłowosci stwierdzane podczas badania.
5. Oceny wystepowania czynników ryzyka, o których mowa w ust. 1-4, dokonuje osoba
sprawujaca opieke.
6. W przypadku stwierdzenia wystepowania czynników ryzyka, o których mowa w ust. 1-4,
ciearna lub rodzaca kierowana jest przez osobe sprawujaca opieke do oddziału
połoniczego o odpowiednim do jej stanu zdrowia poziomie referencyjnym
zapewniajacym opieke perinatalna.
7. Zidentyfikowane czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1-4, naley omówic z ciearna,
tak aby mogła podjac swiadoma decyzje odnosnie miejsca porodu.
8. Wyniki identyfikacji czynników ryzyka, o których mowa w ust. 1-4, podjete działania
i zalecenia oraz dokonane w porozumieniu z ciearna ustalenia naley kadorazowo
odnotowac w dokumentacji medycznej.
IV. Plan opieki przedporodowej i plan porodu
1. Podczas opieki przedporodowej osoba sprawujaca opieke oraz ciearna ustalaja plan
opieki przedporodowej oraz plan porodu. Plan opieki przedporodowej obejmuje
wszystkie procedury medyczne zwiazane z opieka przedporodowa wraz z okresleniem
czasu ich wykonania. W planie opieki przedporodowej naley uwzglednic moliwosc
zakwalifikowania ciearnej do Programu badan prenatalnych, realizowanego w ramach
programów zdrowotnych okreslonych w przepisach wydanych na podstawie art. 31d
ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o swiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze
srodków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z pózn. zm.1)). Plan porodu
obejmuje wszystkie elementy postepowania medycznego podczas porodu i miejsce
porodu.
2. Plan opieki przedporodowej i plan porodu moe byc modyfikowany odpowiednio do
sytuacji zdrowotnej ciearnej w trakcie opieki.
3. Plan opieki przedporodowej i plan porodu powinien byc dołaczany do dokumentacji
medycznej. Osoba sprawujaca opieke przedporodowa powinna przekazac ciearnej kopie
planu opieki przedporodowej.
4. Ciearnej naley umoliwic wybór miejsca porodu (warunki szpitalne albo pozaszpitalne)
oraz przekazac wyczerpujaca informacje dotyczaca wybranego miejsca porodu
obejmujaca wskazania i przeciwwskazania.
5. Ciearna naley poinformowac, e zaleca sie prowadzenie porodu w warunkach
szpitalnych, z zagwarantowanym dostepem do wydzielonej dla ciec cesarskich sali
operacyjnej, gdzie w sytuacji wystapienia powikłan zarówno u matki, jak i u płodu lub
noworodka, moliwe jest natychmiastowe podjecie interwencji medycznych, adekwatne
do zaistniałej sytuacji połoniczej lub stanu noworodka.
V. Postepowanie w trakcie porodu
1. Rodzaca traktuje sie z szacunkiem oraz umoliwia sie jej branie udziału w podejmowaniu
swiadomych decyzji zwiazanych z porodem. Osoby sprawujace opieke powinny umiec
nawiazac dobry kontakt z rodzaca i miec swiadomosc, jak wany jest ton rozmowy, ich
postawa oraz słowa kierowane do rodzacej. Naley zapytac rodzaca o jej potrzeby
i oczekiwania, a informacje w tym zakresie wykorzystac do wspierania i kierowania
rodzaca podczas porodu.
2. W celu nawiazania dobrego kontaktu z rodzaca osoby sprawujace opieke oraz inne osoby
uczestniczace bezposrednio w udzielaniu swiadczen zdrowotnych w szczególnosci:
1) witaja ja osobiscie, przedstawiaja sie i wyjasniaja swoja role w opiece nad nia;
1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 216, poz. 1367, Nr
225, poz. 1486, Nr 227, poz. 1505, Nr 234, poz. 1570 i Nr 237, poz. 1654, z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 22, poz.
120, Nr 26, poz. 157, Nr 38, poz. 299, Nr 92, poz. 753, Nr 97, poz. 800, Nr 98, poz. 817, Nr 111, poz. 918, Nr
118, poz. 989, Nr 157, poz. 1241, Nr 161, poz. 1278 i Nr 178, poz. 1374, z 2010 r. Nr 50, poz. 301, Nr 107, poz.
679, Nr 125, poz. 842, Nr 127, poz. 857, Nr 165, poz. 1116, Nr 182, poz. 1228, Nr 205, poz. 1363, Nr 225, poz.
1465, Nr 238, poz. 1578 i Nr 257, poz. 1723 i 1725, z 2011 r. Nr 45, poz. 235, Nr 73, poz. 390, Nr 81, poz. 440,
Nr 106, poz. 622, Nr 112, poz. 654, Nr 113, poz. 657, Nr 122, poz. 696, Nr 138, poz. 808, Nr 149, poz. 887, Nr
171, poz. 1016, Nr 205, poz. 1203 i Nr 232, poz. 1378 oraz z 2012 r. poz. 123
2) prezentuja spokojna i wzbudzajaca zaufanie postawe;
3) szanuja jej prywatnosc i poczucie intymnosci;
4) wspólnie czytaja i omawiaja plan porodu;
5) omawiaja z rodzaca sposoby radzenia sobie z bólem;
6) kadorazowo uzyskuja zgode rodzacej na wykonanie wszelkich zabiegów i badan;
7) udzielaja informacji na temat sposobów wzywania pomocy;
8) w sytuacji koniecznosci przekazania opieki nad rodzaca informuja ja o tym fakcie.
3. Podczas porodu naley udzielac wsparcia medycznego w nastepujacy sposób:
1) zapewnic ciagłosc opieki;
2) dostosowac, z uwzglednieniem moliwosci organizacyjnych podmiotu
wykonujacego działalnosc lecznicza, opieke nad rodzaca do jej indywidualnych
potrzeb i aktualnej sytuacji zdrowotnej;
3) zachecac rodzaca do korzystania ze wsparcia wybranej przez nia osoby bliskiej;
4) zachecac rodzaca do aktywnosci fizycznej i pomagac jej w znajdowaniu
optymalnych dla niej pozycji podczas całego porodu;
5) zapewnic rodzacej moliwosc spoywania przejrzystych płynów, take podczas
aktywnej fazy porodu.
4. Podczas porodu osoby sprawujace opieke oraz inne osoby uczestniczace bezposrednio w
udzielaniu swiadczen zdrowotnych sa obowiazane do przestrzegania zasad higieny
ogólnej, aseptyki i antyseptyki; wybór srodków ochrony osobistej opiera sie na ocenie
ryzyka zakaenia.
VI. Strategie usmierzania bólu podczas porodu
Osoba sprawujaca opieke podczas porodu przedstawia rodzacej pełna informacje
o niefarmakologicznych i farmakologicznych metodach łagodzenia bólów porodowych
dostepnych w miejscu, w którym ten poród sie odbywa, wspiera rodzaca w stosowaniu tych
metod oraz respektuje jej decyzje w tym zakresie. Osoba sprawujaca opieke podczas porodu
jest obowiazana:
1) proponowac rodzacej poruszanie sie podczas I okresu porodu oraz przyjmowanie
takich pozycji, w tym pozycji wertykalnych, które sa dla niej wygodne, przynosza jej
ulge w odczuwaniu bólu oraz umoliwiaja nadzorowanie stanu płodu;
2) wspierac rodzaca w wyborze i zastosowaniu technik oddechowych i relaksacyjnych
podczas porodu;
3) zachecac rodzaca do wyboru techniki masau;
4) zachecac do wykorzystywania imersji wodnej oraz relaksacji w wodzie jako
sposobów łagodzenia bólu;
5) zachecac rodzaca, aby podczas porodu towarzyszyła jej osoba bliska.
VII. Rozpoczecie porodu
1. Przyjecie ciearnej do porodu nastepuje na podstawie skierowania lub osobistego
zgłoszenia sie do wybranego przez nia podmiotu realizujacego swiadczenia zdrowotne w
zakresie połonictwa.
2. Miejsce porodu, z wyjatkiem wystapienia stanów nagłych, powinno byc zgodne z
wczesniej opracowanym planem porodu oraz dokonana i udokumentowana ocena
czynników ryzyka okołoporodowego.
3. Rozpoznanie porodu:
1) poczatek porodu rozpoznaje sie na podstawie czynnosci skurczowej macicy
powodujacej postep porodu (skracanie i rozwieranie szyjki macicy), odróniajac
skurcze przepowiadajace od własciwych skurczów porodowych;
2) przebieg postepu porodu jest monitorowany na podstawie obserwacji klinicznej oraz
badan połoniczych wewnetrznych i zewnetrznych.
VIII. Postepowanie w I okresie porodu
1. Brak postepu porodu stwierdza sie, gdy rozwieranie szyjki macicy nastepuje wolniej ni
1/2 cm na godzine, oceniane w odstepach 4-godzinnych.
2. Do zadan osób sprawujacych opieke podczas I okresu porodu naley:
1) ocena objawów swiadczacych o rozpoczynajacym sie porodzie;
2) przyjecie rodzacej do porodu, w tym:
a) wysłuchanie i ocena czynnosci serca płodu,
b) dokładne zebranie wywiadu ogólnego i ginekologicznego,
c) dokonanie analizy przebiegu obecnej ciay i dokładne zebranie wywiadu
połoniczego dotyczacego przebytych cia i porodów, powikłan z nimi
zwiazanych oraz rozwoju dzieci,
d) sprawdzenie grupy krwi pacjentki,
e) ocena wyników badan laboratoryjnych,
f) ocena połoenia płodu (wykonanie chwytów Leopolda),
g) przeprowadzenie badania połoniczego wewnetrznego z ocena zaawansowania
porodu,
h) dokonanie oceny czynnosci skurczowej macicy i ciagłosci pecherza płodowego,
i) dokonanie analizy proporcji miedzy płodem a miednica matki,
j) dokonanie oceny stanu ogólnego matki,
k) dokonanie oceny wystepowania czynników ryzyka,
l) załoenie dokumentacji medycznej, okreslonej w przepisach wydanych na
podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 6 listopada 2008 r.
o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 i 742),
m) wykonanie lewatywy i golenia owłosienia łonowego – jedynie na yczenie
rodzacej,
n) zakładanie wkłucia do yły obwodowej – tylko w sytuacji tego wymagajacej,
o) dokonanie oceny przygotowania do porodu oraz aktywnego w nim uczestnictwa,
p) udokumentowanie wszystkich obserwacji z przebiegu porodu, a take
podejmowanych działan, z uwzglednieniem karty obserwacji porodu
(partogramu).
3. W ramach prowadzenia I okresu porodu osoba sprawujaca opieke jest obowiazana do:
1) okreslania i aktualizowania oceny stanu połoniczego w oparciu o badanie
połonicze z uwzglednieniem bieacej oceny czynników ryzyka połoniczego przez:
a) dokonywanie oceny postepu porodu na podstawie badania połoniczego
wewnetrznego (w czasie kadego badania powinna zostac oceniona długosc,
pozycje, konsystencje szyjki macicy i dronosc jej kanału lub stopien rozwarcia,
zaawansowanie czesci przodujacej w kanale rodnym, połoenie szwu
strzałkowego i punktu prowadzacego, wydzielina z dróg rodnych – ewentualne
krwawienie, odpływanie i zabarwienie płynu owodniowego) – nie czesciej ni co
2 godziny, a w uzasadnionych przypadkach odpowiednio czesciej,
b) dokonywanie oceny czynnosci skurczowej macicy (czestotliwosc skurczów, ich
nateenie i czas trwania);
2) nawiazania i utrzymania kontaktu z rodzaca i z osoba bliska, zapewniajacego
poczucie bezpieczenstwa i godnosci osobistej;
3) dokonywania oceny stanu rodzacej przez:
a) ocene swiadomosci (przytomnosci) oraz identyfikacje potrzeb i rodzaju
wsparcia,
b) prowadzenie obserwacji stanu ogólnego (ciepłota ciała, tetno, cisnienie tetnicze
krwi, zabarwienie powłok skórnych), stanu sluzówek oraz kontrole mikcji – co
4 godziny, a w uzasadnionych przypadkach odpowiednio czesciej,
c) ocene wydzieliny pochwowej,
d) ocene samopoczucia oraz stopnia reaktywnosci rodzacej na skurcze macicy;
4) dokonywania oceny stanu płodu przez osłuchiwanie i ocene czynnosci serca płodu co
najmniej przez minute, co 15-30 minut, i odrónienie czynnosci serca płodu od
innych zjawisk akustycznych, przy czym monitorowanie stanu płodu za pomoca
kardiotokografu naley prowadzic jedynie w medycznie uzasadnionych
przypadkach;
5) prowadzenia psychoprofilaktyki połoniczej oraz łagodzenia dolegliwosci
wystepujacych u rodzacej;
6) aktywizowania rodzacej do czynnego udziału w porodzie przez:
a) informowanie o postepie porodu,
b) pomoc w wyborze sposobu prowadzenia porodu oraz zachecanie do stosowania
rónych udogodnien i form aktywnosci,
c) zachecanie do wyraania swoich potrzeb zwiazanych z porodem,
d) współprace z osoba bliska;
7) dokumentowania postepu i przebiegu porodu, wyników obserwacji, wykonywanych
badan i zabiegów oraz dobrostanu rodzacej i płodu, w tym prowadzenia partogramu;
8) przygotowania zestawu do porodu oraz miejsca do odbycia II okresu porodu.
IX. Postepowanie w II okresie porodu
1. Brak postepu II okresu porodu w przypadku:
1) pierworódki – stwierdza sie, gdy przez 2 godziny nie nastepuje zstepowanie czesci
przodujacej płodu, a stan rodzacej wskazuje na wyczerpanie, lub gdy silne, niedajace
sie powstrzymac parcie trwa ponad godzine i nie przynosi efektu;
2) wieloródki – stwierdza sie, gdy przez 1 godzine nie nastepuje zstepowanie czesci
przodujacej płodu, a stan rodzacej wskazuje na wyczerpanie, lub gdy silne, niedajace
sie powstrzymac parcie trwa ponad godzine i nie przynosi efektu.
2. W przypadku stwierdzenia braku postepu II okresu porodu dalsza opieke nad rodzaca
obejmuje lekarz specjalista w dziedzinie połonictwa i ginekologii.
3. W II okresie porodu naley:
1) zachecac rodzaca do przyjmowania pozycji, która uznaje za najwygodniejsza;
2) poinformowac rodzaca, e w II okresie porodu powinna kierowac sie własna
potrzeba parcia.
4. Osoba sprawujaca opieke rozpoznaje II okres porodu, opierajac sie na obserwacji
zachowania rodzacej, jej odczuc oraz wyniku badania połoniczego wewnetrznego. W
tym okresie porodu osoba sprawujaca opieke jest obowiazana do podjecia, realizacji oraz
udokumentowania wykonania nastepujacych zadan:
1) oceny stanu ogólnego rodzacej;
2) oceny czynnosci serca płodu po kadym skurczu miesnia macicy (jesli jest to
moliwe pomiar powinien trwac co najmniej 1 minute);
3) oceny czynnosci skurczowej miesnia macicy;
4) pozostawania w stałym kontakcie z rodzaca, po przygotowaniu zestawu do porodu
i miejsca do porodu;
5) przygotowania sie do przyjecia porodu, zgodnie z zasadami aseptyki i antyseptyki;
6) współpracy z rodzaca umoliwiajacej przyjecie dogodnej dla niej pozycji oraz
sposobu parcia przyczyniajacego sie do postepu porodu, ze szczególnym
uwzglednieniem pozycji wertykalnych;
7) ochrony krocza – naciecie krocza naley stosowac tylko w medycznie uzasadnionych
przypadkach;
8) kontroli odginania sie główki płodu, a po jej urodzeniu podjecie czynnosci
zapewniajacych prawidłowe wytaczanie sie barków;
9) połoenia noworodka bezposrednio na brzuchu matki, jesli stan ogólny noworodka
i matki na to pozwalaja, oraz osuszenia i zabezpieczenia noworodka przed utrata
ciepła.
X. Postepowanie w III okresie porodu
1. Czas trwania III okresu porodu nie powinien przekroczyc 1 godziny. Prawidłowa
objetosc fizjologicznego krwawienia w III okresie porodu nie powinna przekraczac
400 ml krwi.
2. Poród w III okresie moe byc prowadzony w sposób aktywny lub wyczekujacy.
3. W ramach prowadzenia III okresu porodu osoba sprawujaca opieke jest obowiazana do
podjecia, realizacji i udokumentowania wykonania nastepujacych zadan:
1) oceny stanu ogólnego rodzacej na podstawie podstawowych parametrów stanu
ogólnego oraz oceny zabarwienia powłok skórnych i błon sluzowych;
2) oznakowania noworodka, przed jego odpepnieniem, zgodnie z odrebnymi przepisami
oraz poinformowania matki o godzinie porodu i płci dziecka;
3) zacisniecia pepowiny po ustaniu tetnienia;
4) przeciecia pepowiny jałowymi narzedziami;
5) oceny stanu noworodka – w razie potrzeby podjecie czynnosci resuscytacyjnych,
zgodnych ze standardem resuscytacji;
6) obserwacji przebiegu kontaktu matki i dziecka „skóra do skóry” i pomocy w
przystawieniu noworodka do piersi, jesli stan ogólny noworodka i matki na to
pozwalaja;
7) podania leków w uzasadnionych sytuacjach;
8) oceny stanu tkanek miekkich kanału rodnego, a w przypadku naciecia krocza – jego
rozległosci;
9) oceny krwawienia z dróg rodnych i stopnia jego nasilenia;
10) oceny obkurczenia miesnia macicy;
11) rozpoznania objawów oddzielenia i wydalenia łoyska2);
12) oceny kompletnosci popłodu;
13) oceny ilosci utraconej krwi podczas porodu.
XI. Postepowanie w IV okresie porodu
1. W czasie IV okresu porodu zadania podejmowane sa adekwatnie do potrzeb rodzacej oraz
noworodka.
2. Opieka nad rodzaca podczas IV okresu porodu obejmuje:
1) kontrole i ocene stanu ogólnego;
2) kontrole i ocene stanu obkurczenia miesnia macicy i wielkosc krwawienia z dróg
rodnych;
3) kontrole stanu kanału rodnego, ze szczególnym uwzglednieniem kontroli szyjki
macicy we wziernikach;
²) Aktywne wydalenie łoyska powinno miec miejsce po jego oddzieleniu sie. Niezalecane jest wykonywanie
ucisku na dno macicy, masowanie macicy (poza przypadkami krwotoku) oraz pociaganie za pepowine.
4) zaopatrzenie chirurgiczne ran w obrebie kanału rodnego i krocza;
5) instrukta w zakresie prawidłowego przystawiania dziecka do piersi i pomoc
w karmieniu piersia oraz przekazanie informacji na temat zasad postepowania
w laktacji w pierwszej dobie połogu;
6) udokumentowanie dokonanych obserwacji i wykonanych zadan.
XII. Opieka nad noworodkiem
1. Bezposrednio po urodzeniu naley umoliwic dziecku nieprzerwany kontakt z matka
„skóra do skóry”, który bedzie trwał co najmniej dwie godziny po porodzie. W tym czasie
naley zachecac matke do rozpoznania momentu, kiedy dziecko jest gotowe do ssania
piersi, a take obserwowac matke i dziecko, kontrolujac cechy dobrego przystawienia i
pozycji przy piersi, a w razie potrzeby zaoferowac pomoc. Kontakt ten moe byc
przerwany w sytuacji wystapienia zagroenia ycia lub zdrowia matki lub noworodka,
odnotowanego w dokumentacji medycznej.
2. Naley dokonac wstepnej oceny stanu noworodka na podstawie skali Apgar. Ocena ta
moe byc dokonana na brzuchu matki, jeeli nie wystepuja przeciwwskazania zdrowotne.
Wyniki tej oceny naley odnotowac w dokumentacji medycznej.
3. Ocene, o której mowa w ust. 2, naley wykonywac:
1) dwukrotnie: w pierwszej i piatej minucie ycia – u noworodków urodzonych w stanie
dobrym (8-10 pkt Apgar);
2) czterokrotnie: w pierwszej, trzeciej, piatej i dziesiatej minucie ycia – u noworodków
urodzonych w stanie srednim (4-7 pkt Apgar) i ciekim (0-3 pkt Apgar).
4. Opieka pielegnacyjna nad połonica i zdrowym noworodkiem powinna byc realizowana
kadorazowo przez jedna osobe.
5. W miejscu, w którym rodzi sie noworodek, musi znajdowac sie co najmniej jedna osoba
posiadajaca umiejetnosc resuscytacji i dysponujaca niezbednym sprzetem do resuscytacji.
6. Po pierwszym kontakcie z matka noworodek jest oceniany, jeeli to moliwe w obecnosci
matki, z uwzglednieniem koniecznosci zapewnienia własciwej, ze wzgledu na zdrowie
noworodka, temperatury otoczenia. Ocena obejmuje:
1) stan ogólny oraz adaptacje pourodzeniowa noworodka, ze szczególnym
uwzglednieniem wydolnosci układu kraenia i układu oddechowego;
2) ewentualna obecnosc wad rozwojowych – kontrola dronosci przełyku, nozdrzy
przednich i tylnych oraz odbytu;
3) ewentualna obecnosc uszkodzen wynikajacych z przebiegu porodu.
7. Po przeprowadzonej ocenie stanu noworodka naley dokonac pomiarów
antropometrycznych:
1) masy ciała,
2) długosci ciała (bez prostowania konczyn dolnych w stawach biodrowych),
3) obwodu głowy,
4) obwodu klatki piersiowej
– których wyniki sa odnotowywane w dokumentacji medycznej.
8. W okresie noworodkowym naley zapewnic warunki prawidłowej laktacji i odywiania
noworodka przez:
1) dostarczenie matce wyczerpujacych informacji na temat korzysci i metod karmienia
piersia;
2) przeprowadzenie instruktau matki w zakresie prawidłowego karmienia piersia,
uwzgledniajacego informacje, e za wyjatkiem pierwszych 12 godzin ycia dziecka,
kiedy z powodu obnionej aktywnosci dziecka wybudzanie nie musi wystepowac co
3 godziny, we wczesnym okresie karmienia piersia naley podejmowac próby
przystawienia noworodka do piersi do kilkunastu razy na dobe na przynajmniej 15
minut do kadej piersi, a jeeli noworodek nie budzi sie, naley go budzic do
karmienia po 3 – 4 godzinach, liczac od poczatku ostatniego karmienia;
3) zachecanie matki do przystawiania noworodka do piersi po zaobserwowaniu
wczesnych oznak głodu (czuwanie i zwiekszona aktywnosc, poruszanie ustami,
odruch szukania);
4) dokonywanie, w okresie pierwszych dni po urodzeniu, podczas karmienia bieacych
obserwacji cech dobrego przystawienia i pozycji przy piersi oraz objawów
skutecznego i nieskutecznego karmienia (w szczególnosci liczba karmien, stolców i
mikcji na dobe, czas odgłosu połykania podczas karmienia, przyrost masy), których
wyniki sa odnotowywane w dokumentacji medycznej. W przypadku stwierdzenia
nieskutecznego karmienia piersia, naley zdiagnozowac problem i wdroyc
postepowanie zgodnie z aktualna wiedza na temat laktacji, w celu umoliwienia
skutecznego nakarmienia noworodka mlekiem matki z piersi, a jeeli nie jest to
moliwe – odciagnietym mlekiem matki. Naley przy tym uwzglednic prawidłowy
dobór metody dokarmiania. Diagnoze i przeprowadzone postepowanie naley
odnotowac w dokumentacji medycznej;
5) niepodawanie noworodkom karmionym piersia do picia wody, roztworu glukozy
oraz niedokarmianie ich sztucznym mlekiem poczatkowym, jesli nie wynika to ze
wskazan medycznych;
6) niestosowanie, w okresie stabilizowania sie laktacji (pierwsze 4 tygodnie),
smoczków w celu uspokajania noworodka.
9. W okresie pierwszych 12 godzin ycia noworodka lekarz specjalista w dziedzinie
neonatologii lub lekarz specjalista w dziedzinie pediatrii, w obecnosci matki lub ojca,
wykonuje poszerzone badanie kliniczne obejmujace w szczególnosci:
1) ciepłote ciała;
2) zabarwienie powłok skórnych;
3) wydolnosc oddechowa (tor oddychania, czestosc oddechów, zaburzenia oddychania);
4) stan swiadomosci;
5) napiecie miesni i aktywnosc ruchowa.
10. Plan badania klinicznego noworodka obejmuje:
1) wyglad dziecka:
a) ocene ułoenia ciała,
b) ocene zabarwienia powłok skórnych (róowe, czerwone, blade, sine, ółte),
c) badanie w kierunku wystepowania ewentualnych nieprawidłowosci
uwarunkowanych chromosomalnie (w szczególnosci: zespół Downa, zespół
Turnera),
d) ocene adekwatnosci masy ciała do czasu trwania ciay, a w przypadku
watpliwosci – ocene dojrzałosci wg skali Ballard;
2) skóre: ocene w kierunku stwierdzenia ewentualnej obecnosci znamion, odbarwien
smółka, wybroczyn, otarc, naciec lub miejscowej sinicy;
3) głowe:
a) ocene wielkosci i napiecia ciemiaczek (przedniego i tylnego),
b) ocene obwodu głowy,
c) ocene w kierunku ewentualnej obecnosci krwiaka podokostnowego;
4) twarz:
a) ocene osadzenia gałek ocznych,
b) badanie w kierunku stwierdzenia ewentualnej obecnosci wylewów
dospojówkowych,
c) ocene powiek,
d) ocene budowy uchwy i warg;
5) jame ustna:
a) symetrie, ruchomosc i wielkosc jezyka,
b) ocene podniebienia,
c) ocene poprawnosci odruchu ssania;
6) konczyny górne i dolne:
a) ocene proporcji budowy,
b) liczbe palców,
c) ocene ruchomosci biernej i czynnej,
d) badanie w kierunku stwierdzenia ewentualnej obecnosci objawów niedowładu
splotu barkowego (poraenie typu Erba lub Klumpkego),
e) badanie w kierunku stwierdzenia ewentualnej obecnosci obrzeków;
7) klatke piersiowa:
a) ocene proporcji budowy z uwzglednieniem grzbietowej powierzchni i
kregosłupa,
b) ocene toru oddechowego i czestosci oddechów,
c) osłuchiwanie i ocene prawidłowosci szmerów oddechowych,
d) ocene gruczołów sutkowych;
8) układ kraenia:
a) ocene tonów i szmerów serca,
b) ocene uderzenia koniuszkowego,
c) ocene tetna na tetnicach ramiennych i udowych;
9) brzuch:
a) ocene watroby i sledziony,
b) badanie palpacyjne w kierunku wykrycia oporów patologicznych w jamie
brzusznej;
10) narzady płciowe: ocene prawidłowosci i dojrzałosci budowy narzadów płciowych
zewnetrznych;
11) osrodkowy układ nerwowy:
a) ocene zachowania (stan pobudzenia, ciagły płacz, charakter krzyku, sennosc i
apatia),
b) ocene ułoenia konczyn,
c) ocene symetrii odruchów Moro i chwytnych;
12) badanie stawów biodrowych w kierunku ewentualnej obecnosci objawu
przeskakiwania.
11. Noworodki ze stwierdzonymi podczas badania, o którym mowa w ust. 10, zaburzeniami,
mogacymi stanowic zagroenie dla ich ycia i zdrowia, naley niezwłocznie przekazac do
oddziału patologii noworodka o poziomie referencyjnym adekwatnym do potrzeb
zdrowotnych noworodka.
12. W okresie pierwszych 48 godzin po urodzeniu naley przeprowadzac regularna ocene
stanu ogólnego noworodka, w tym zabarwienia skóry, stanu nawodnienia oraz
wyprónien.
13. Noworodkowi naley wykonac czynnosci profilaktyczne obejmujace:
1) profilaktyke krwawienia wywołanego niedoborem witaminy K przez jednorazowe
podanie witaminy K, zgodnie z aktualnymi zaleceniami;
2) profilaktyke zakaenia przedniego odcinka oka, zgodnie z aktualnymi zaleceniami;
3) szczepienia ochronne, zgodnie z odrebnymi przepisami;
4) podanie dodatkowo immunoglobulin anty-HBs dzieciom matek z HBs dodatnim
(uodpornienie czynno-bierne);
5) rozpoczecie profilaktyki krzywicy, zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
14. Noworodkowi naley wykonac obowiazujace badania przesiewowe, w szczególnosci
w kierunku fenyloketonurii, mukowiscydozy, wrodzonej niedoczynnosci tarczycy oraz
badanie przesiewowe słuchu.
15. U kadego noworodka naley wykonac przesiewowe badanie pulsoksymetryczne w celu
wczesnego wykrycia bezobjawowych, krytycznych wad serca. Pomiar saturacji naley
przeprowadzic na prawej konczynie dolnej w ciagu 2-3 minut w czasie miedzy 2. a 24.
godzina po urodzeniu. Saturacja mniejsza lub równa 95 % jest wskazaniem do wykonania
badania echokardiograficznego w trybie pilnym.
16. Noworodkowi naley załoyc karte uodpornienia.
17. Naley sporzadzic i wydac przedstawicielom ustawowym zewnetrzna dokumentacje
medyczna noworodka, zawierajaca w szczególnosci informacje dotyczace:
1) istotnych danych dotyczacych przebiegu ciay i porodu;
2) wykonanych pomiarów antropometrycznych;
3) wykonanych szczepien ochronnych;
4) wykonanych badan przesiewowych;
5) wykonanych czynnosci profilaktycznych;
6) pobytu dziecka w szpitalu;
7) wydanych zalecen ywieniowych, pielegnacyjnych oraz niezbednych konsultacji
specjalistycznych.
18. Naley sporzadzic i wydac przedstawicielom ustawowym dokumentacje noworodka
okreslona przepisami o aktach stanu cywilnego.
XIII. Podstawy zabiegów resuscytacyjnych u noworodków
1. Noworodka wymagajacego podjecia zabiegów resuscytacyjnych bezposrednio po
urodzeniu naley ujac w czysty i ogrzany recznik, zacisnac pepowine, osuszyc i owinac
go czystym i ogrzanym recznikiem lub ułoyc na płaskiej powierzchni pod
promiennikiem ciepła, zapewnic utrzymanie odpowiedniej temperatury otoczenia.
2. U noworodków urodzonych o czasie z umiarkowana lub cieka encefalopatia
niedotlenieniowo-niedokrwienna naley (o ile to moliwe) zastosowac hipotermie
lecznicza. Przed i w czasie transportu do osrodka dysponujacego moliwoscia
przeprowadzenia leczniczej hipotermii naley utrzymac temperature 34°C (mierzona
w odbycie).
3. Przed zabiegiem resuscytacji naley ocenic stan noworodka na podstawie nastepujacych
parametrów:
1) zabarwienia powłok na tułowiu, wargach i na jezyku;
2) napiecia miesniowego;
3) czestosci i toru oddychania;
4) czestosci rytmu serca – sprawdzanej stetoskopem.
4. Parametry wymienione w ust. 3 naley wielokrotnie kontrolowac w trakcie zabiegów
resuscytacyjnych.
5. Noworodek, który oddycha regularnie, ma czynnosc serca 100 lub wiecej uderzen na
minute, wykazuje róowe zabarwienie tułowia i ma dobre napiecie miesniowe, nie
wymaga dalszych zabiegów resuscytacyjnych i powinien byc przekazany matce.
6. Noworodek, który ma czynnosc serca poniej 100 uderzen na minute, oddycha
nieregularnie lub wykazuje brak czynnosci oddechowej, ma sine lub blade zabarwienie
powłok i obnione napiecie miesniowe, wymaga podjecia zabiegów resuscytacyjnych.
Pierwszym etapem resuscytacji jest udronienie dróg oddechowych. Nie zaleca sie
rutynowego odsysania jamy ustnej, nosa, gardła po urodzeniu sie główki w przypadkach
zanieczyszczenia płynu owodniowego smółka. Nie zaleca sie natychmiastowej intubacji i
odsysania tresci z tchawicy u ywotnych noworodków (wydolny oddech, prawidłowe
napiecie miesniowe i czynnosc serca powyej 100 uderzen na minute).
7. Jesli udronienie dróg oddechowych jest konieczne, naley:
1) ułoyc główke dziecka w pozycji neutralnej, umieszczajac pod barkami dziecka
niewielki wałek;
2) uniesc uchwe lub wykonac rekoczyn wysuniecia uchwy, wykazujac ostronosc,
by nie uszkodzic tkanek miekkich dna jamy ustnej;
3) oczyscic drogi oddechowe przez:
a) usuniecie krwi, mazi płodowej, smółki, sluzu lub wymiociny, stosujac odessanie
przy uyciu laryngoskopu i miekkiego cewnika,
b) zaintubowanie i wykonanie odsysania, wprowadzajac cewnik do rurki
intubacyjnej na maksymalnie moliwa głebokosc – w przypadku zachłysniecia
smółka noworodka z depresja oddychania; w czasie wysuwania cewnika naley
zastosowac ujemne cisnienie ssania na poziomie 20-30 cm H20; zabieg
odsysania naley powtarzac do chwili stwierdzenia w cewniku tresci smółkowej;
ywotnego noworodka z podejrzeniem zachłysniecia smółka nie naley odsysac
z tchawicy; w czasie odsysania obowiazuje stała kontrola czestosci pracy serca
(w przypadku zwolnienia akcji serca poniej 100 uderzen na minute naley
przerwac odsysanie do czasu przyspieszenia akcji serca powyej 100 uderzen na
minute).
8. W przypadku podjecia przez noworodka regularnego oddychania charakteryzujacego sie
prawidłowymi ruchami klatki piersiowej i róowym zabarwieniem powłok skórnych
naley noworodkowi zapewnic komfort termiczny i regularnie oceniac jego stan
kliniczny. Przy braku regularnej czynnosci oddechowej lub sinym zabarwieniu powłok
noworodka naley kontynuowac zabiegi resuscytacyjne przez wykonanie 5 oddechów,
kady trwajacy 2-3 sekundy – wdech powietrzem. U noworodków urodzonych o czasie
podczas resuscytacji bezposrednio po urodzeniu naley uywac powietrza. Jeeli pomimo
efektywnej wentylacji oksygenacja oceniana za pomoca pulsoksymetru nie jest
akceptowalna, naley rozwayc uycie wyszego ni w powietrzu atmosferycznym
steenia tlenu. Za prawidłowe wartosci saturacji, uzyskiwanej po podłaczeniu
pulsoksymetru na prawej dłoni noworodka, przyjmuje sie w pierwszych minutach po
urodzeniu: 60% po 2 minutach, 70% po 3 minutach, 85% po 5 minutach, 90% po 10
minutach. Zaleca sie stosowanie sztucznej wentylacji za pomoca urzadzen pozwalajacych
na kontrole parametrów cisnienia i steenia tlenu w mieszaninie oddechowej, w tym:
1) urzadzenia ograniczajacego cisnienie z zastawka bezpieczenstwa i moliwoscia
wytworzenia wyszego cisnienia, jesli okae sie to potrzebne;
2) zestawu składajacego sie z worka samorozprealnego z maska, przy zapewnieniu
objecia maska ust i nosa noworodka.
9. W przypadku braku czynnosci oddechowej naley noworodka zaintubowac, jeeli nie był
zaintubowany wczesniej, i rozpoczac stosowanie sztucznej wentylacji.
10. Sztuczna wentylacje z uyciem tlenu naley stosowac pod cisnieniem 25-35 cm H20,
zwiekszajac steenie tlenu w przypadku braku efektu, kontrolujac równoczesnie czynnosc
serca oraz zabarwienie skóry noworodka. W przypadku uzasadnionego zastosowania
podwyszonego steenia tlenu w czasie wentylacji noworodka po urodzeniu naley jak
najszybciej dayc do redukcji tego steenia.
11. Wentylacje z czestoscia 30-40 oddechów na minute naley kontynuowac do momentu
powrotu spontanicznej czynnosci oddechowej lub podłaczenia noworodka do respiratora,
kontrolujac równoczesnie czestosc rytmu serca poprzez osłuchiwanie okolicy
przedsercowej. W trakcie wentylacji klatka piersiowa noworodka powinna delikatnie
unosic sie podczas wykonywanych wdechów. Jeeli klatka piersiowa dziecka nie unosi
sie podczas wykonywanych wdechów, naley poprawic dronosc dróg oddechowych i
wykonac rekoczyn wysuniecia uchwy, jeeli dotad tego nie zrobiono. Wskazane jest,
aby utrzymywanie dronosci dróg oddechowych i prowadzenie wentylacji wykonywały
dwie osoby.
12. W przypadku gdy czestosc pracy serca noworodka wynosi mniej ni 60 uderzen na
minute, naley podjac posredni masa serca. W prowadzeniu resuscytacji noworodka
obejmujacej posredni masa serca niezbedny jest udział dwóch osób. Osoba wykonujaca
posredni masa serca musi wykonac nastepujace czynnosci:
1) objac dłonmi klatke piersiowa noworodka i ułoyc oba kciuki na powierzchni 1/3
dolnej czesci mostka;
2) wykonywac kciukami regularne uciski dolnej czesci mostka z czestoscia około 90
ucisków na minute, na głebokosc 1/3 wymiaru przednio-tylnego klatki piersiowej;
3) zwiekszyc steenie tlenu w mieszaninie oddechowej, uzaleniajac wartosc steenia
tlenu od wskazan pulsoksymetru.
13. Posredni masa serca i wentylacje naley wykonywac z zachowaniem stosunku 3:1 (90
ucisniec klatki piersiowej i 30 oddechów na minute).
14. W przypadku gdy po około 30 sekundach posredniego masau serca i wentylacji płuc:
1) samoistna czynnosc serca wzrosnie do ponad 60 uderzen na minute i dalej
przyspiesza, naley przerwac masa serca i kontynuowac wentylacje;
2) samoistna czynnosc serca nie ulega przyspieszeniu, naley:
a) podac 0,1-0,3 ml/kg adrenaliny w roztworze 1:10000 (dawke mona powtórzyc
kilkakrotnie w odstepach kilkuminutowych, nie przekraczajac łacznej dawki 0,3
ml/kg) przez kaniule lub cewnik wprowadzony do yły pepowinowej; jeeli
wykorzystywany jest dostep dotchawiczy naley rozwayc odpowiednio wysza
dawke adrenaliny,
b) kontynuowac posredni masa serca i wentylacje, planujac kolejne działania
obejmujace zapewnienie dostepu do układu kraenia droga:
– yły pepowinowej,
– yły obwodowej,
– jamy szpikowej (z tego dostepu mona skorzystac w przypadku trudnosci
z wykorzystaniem innych dróg dostepu),
c) podjac działania dla skorygowania potencjalnie odwracalnych przyczyn
zatrzymania kraenia, takich jak:
– hipowolemia (podac 10 ml/kg płynu krystaloidowego lub krwi),
– hipotermia,
– hipoglikemia,
– odma prena.
15. Noworodkowi nie naley podawac leków przed zapewnieniem dobrej wentylacji płuc i
posredniego masau serca.
16. Zabiegi resuscytacyjne naley niezwłocznie rozpoczac od zaintubowania i odessania
noworodka oraz wdroenia masau posredniego serca i wentylacji 40-60 % tlenem -
w przypadku noworodka, który urodzi sie w stanie smierci klinicznej (Apgar-0).
17. Jesli mimo 10-minutowej ciagłej i prawidłowej resuscytacji nie stwierdza sie czynnosci
serca (przy uyciu kardiomonitora), naley zaprzestac resuscytacji.
XIV. Połóg
1. Połonicy i jej dziecku naley zapewnic ciagła profesjonalna opieke w miejscu
zamieszkania albo pobytu.
2. Opieka nad połonica obejmuje w szczególnosci ocene:
1) stanu ogólnego połonicy;
2) stanu połoniczego: inwolucji miesnia macicy (badanie wysokosci dna macicy),
ilosci i jakosci odchodów połogowych, gojenia sie rany krocza, stanu gruczołów
piersiowych i brodawek;
3) laktacji;
4) czynnosci pecherza moczowego i jelit;
5) higieny ciała;
6) stanu psychicznego połonicy;
7) relacji rodzinnych i wydolnosci opiekunczej rodziny.
3. Połonicy naley zapewnic pomoc psychologiczna w sytuacji niepowodzen połoniczych
lub w przypadku urodzenia noworodka o bardzo małej masie urodzeniowej, skrajnie
niedojrzałego lub z wada wrodzona oraz poinformowac o moliwych formach wsparcia
rodziny i instytucjach ich udzielajacych.
4. Opieka nad noworodkiem obejmuje w szczególnosci ocene:
1) stanu ogólnego noworodka (ciepłota ciała, masa ciała, czynnosc serca, czynnosc
oddechowa, oddawanie moczu i stolca);
2) obecnosci odruchów noworodkowych;
3) stanu skóry (w szczególnosci: zaółcenie powłok skórnych, zaczerwienienie -
rumien, odparzenia, wyprzenia, potówki, wysypka, ciemieniucha, zasinienie, otarcia,
zadrapania, wybroczyny);
4) odywiania – okreslenie rodzaju pokarmu (karmienie naturalne, sztuczne, mieszane),
techniki i sposobu karmienia, dopajania oraz objawów zaburzen jelitowych
(ulewanie pokarmu, kolka jelitowa);
5) oczu (obrzek powiek, łzawienie, obecnosc sluzu, ropy), nosa (wydzielina) i jamy
ustnej (plesniawki);
6) zachowania sie dziecka (sen, aktywnosc ruchowa, płacz);
7) sposobu zapewniania higieny ciała (kapiel, toaleta, przewijanie i zmiana pieluszek,
ubranie);
8) stanu kikuta pepowiny (wilgotny, ropiejacy, suchy) i dna pepka (suche, wilgotne,
ropiejace, ziarninujace, stan zapalny okołopepkowy, przepuklina);
9) higieny pomieszczenia, w którym przebywa noworodek;
10) wykonania badan przesiewowych w ramach programów zdrowotnych wdroonych i
realizowanych na podstawie art. 48 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o
swiadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze srodków publicznych oraz
szczepien zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy z dnia
5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakaen i chorób zakaznych u
ludzi.
5. Wyniki ocen połonicy i noworodka okreslonych w ust. 2 i 4 odnotowuje sie
w dokumentacji medycznej.
6. Opieka nad połonica w domu powinna byc realizowana według indywidualnego planu
opieki, modyfikowanego stanem połonicy i noworodka oraz sytuacja w srodowisku
domowym.
7. Podmiot leczniczy wykonujacy działalnosc lecznicza sprawujacy opieke nad kobieta w
czasie porodu przekazuje w dniu wypisu zgłoszenie o porodzie połonej rodzinnej,
wskazanej przez przedstawicieli ustawowych noworodka; zgłoszenie zawiera imie i
nazwisko matki, numer PESEL matki lub serie i numer dokumentu potwierdzajacego
tosamosc w przypadku matki nieposiadajacej numeru PESEL, godzine i date urodzenia
dziecka, płec dziecka oraz dokładny adres, pod którym matka wraz z dzieckiem beda
przebywac w okresie połogu.
8. Połona wykonuje nie mniej ni 4 wizyty (pierwsza wizyta odbywa sie nie pózniej ni
w ciagu 48 godzin od otrzymania przez połona zgłoszenia urodzenia dziecka).
9. Planujac i realizujac indywidualny plan opieki, połona kieruje sie dobrem połonicy i jej
dziecka, poszanowaniem ich podmiotowosci i godnosci osobistej.
10. Podczas wizyt połona w szczególnosci:
1) ocenia stan zdrowia połonicy i noworodka;
2) obserwuje i ocenia rozwój fizyczny dziecka oraz przyrost masy ciała;
3) udziela rad i wskazówek na temat opieki nad noworodkiem i jego pielegnacji;
4) ocenia, w jakim stopniu połonica stosuje sie do zalecen połonej dotyczacych
opieki i pielegnacji noworodka;
5) ocenia moliwosci udzielania pomocy i wsparcia dla połonicy ze strony osoby
bliskiej;
6) ocenia relacje w rodzinie, interweniuje w przypadku zaobserwowania przemocy
lub innych wystepujacych nieprawidłowosci;
7) zacheca matke do karmienia naturalnego noworodka, prowadzi instrukta
i koryguje nieprawidłowosci w przebiegu karmienia piersia, ocenia przebieg
karmienia naturalnego i czynniki ryzyka niepowodzenia w laktacji oraz pomaga w
rozwiazywaniu problemów zwiazanych z laktacja;
8) edukuje w zakresie profilaktyki przeciwkrzywiczej i przeciwkrwotocznej;
9) informuje o obowiazku zgłaszania sie z dzieckiem na szczepienia ochronne
i badania profilaktyczne;
10) informuje o potrzebie odbycia wizyty u lekarza specjalisty w dziedzinie
połonictwa i ginekologii w 6. tygodniu połogu;
11) udziela wskazówek na temat zdrowego stylu ycia;
12) udziela porad na temat minimalizowania stresu i radzenia sobie ze stresem;
13) prowadzi edukacje zdrowotna, ze szczególnym uwzglednieniem: wpływu palenia
tytoniu na zdrowie, profilaktyki raka piersi i raka szyjki macicy, metod
planowania rodziny, higieny i trybu ycia w połogu, odywiania matki karmiacej,
korzysci z karmienia piersia, rozwiazywania i zapobiegania problemom
zwiazanym z laktacja , pielegnacji rany krocza oraz pielegnacji skóry dziecka;
14) realizuje samodzielnie swiadczenia zapobiegawcze, diagnostyczne, lecznicze i
ewentualnie rehabilitacyjne, wynikajace z planu opieki nad połonica i
noworodkiem;
15) zdejmuje szwy z krocza, jeeli zachodzi taka potrzeba;
16) realizuje działania pielegnacyjno-opiekuncze wynikajace z planu opieki;
17) wykonuje czynnosci diagnostyczne, lecznicze i rehabilitacyjne zlecone przez
lekarza;
18) współpracuje w realizacji opieki z połonica i zespołem terapeutycznym;
19) motywuje do prowadzenia gimnastyki oraz udziela instruktau odnosnie
do kinezyterapii w połogu jako metody zapobiegania nietrzymaniu moczu;
20) udziela instruktau w zakresie moliwych technik kapieli noworodka oraz
pielegnowania skóry, kikuta pepowiny i dna pepka;
21) udziela informacji na temat problemów okresu noworodkowego i okresu połogu,
sposobów zapobiegania im oraz zasad postepowania w przypadku ich
wystapienia;
22) udziela osobie bliskiej informacji na temat zmian fizycznych i reakcji
emocjonalnych zachodzacych w połogu i przygotowuje do udzielenia pomocy
i wsparcia połonicy oraz wskazuje instytucje, w których osoba bliska moe
uzyskac stosowna pomoc.
11. W przypadku wystapienia problemów zdrowotnych, których rozwiazanie wykracza poza
zakres kompetencji połonej, przekazuje ona połonicy informacje o potrzebie
interwencji lekarskiej, równoczesnie informujac o tym fakcie lekarza podstawowej opieki
zdrowotnej.
12. Po ukonczeniu przez dziecko 6. tygodnia ycia połona przekazuje opieke nad nim
pielegniarce podstawowej opieki zdrowotnej.

Podaj dalej!Pin on Pinterest0Share on Facebook0Share on Tumblr0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Share on Google+0